Schronisko PTTK “Odrodzenie”

1236 m wysokość n.p.m.
Karkonosze pasmo
Podgórzyn gmina
karkonoski powiat

ul. Karkonoska 1, 58-563 Przesieka

Położenie nad Przełęczą Karkonoską na wysokości 1236 m
Przystanek na czerwonym szlaku grzbietowym przez Karkonosze
Dostęp pieszy z Przesieki i drogą od strony czeskiej

Schronisko PTTK „Odrodzenie”

Zlokalizowane na wysokości 1236 m n.p.m. w pobliżu Przełęczy Karkonoskiej. Obiekt o wyjątkowej, surowej architekturze. Budynek ten to rzadki w polskich górach przykład karkonoskiego modernizmu, którego losy są bezpośrednim odbiciem burzliwej, nazistowskiej i powojennej historii regionu.

1. Położenie i charakter miejsca

Geografia: Karkonosze, zachodni stok Małego Szyszaka, tuż nad Przełęczą Karkonoską.
Kontekst: Strategiczny punkt na grani. Znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie granicy oraz czeskiego hotelu Špindlerova bouda. Teren silnie wyeksponowany na warunki atmosferyczne.

2. Geneza powstania obiektu

Impuls: Dynamiczny rozwój turystyki młodzieżowej w Republice Weimarskiej w latach 20. XX w.
Realizacja: Władze niemieckie ogłosiły konkurs architektoniczny na wzorcowe schronisko młodzieżowe (Jugendkammhaus). Zwyciężył wrocławski architekt Herbert Eras (członek prestiżowego Bund Deutscher Architekten), znany z łączenia nowoczesnych form (modernizm/ekspresjonizm) z tradycyjnymi materiałami sudeckimi.

3. Historia chronologiczna

1928: Oddanie do użytku pod nazwą Jugendkammhaus „Rübezahl” (Liczyrzepa).
1933: Przejęcie obiektu przez nazistowską organizację młodzieżową Hitlerjugend w ramach unifikacji (Gleichschaltung) niemieckiego społeczeństwa.
1939–1945: Zmiana funkcji na elitarny dom wypoczynkowy dla oficerów niemieckich.
1945–1947: Obiekt zajęty przez Wojska Ochrony Pogranicza (WOP) w celu zabezpieczenia granicy.
1947: Przejęcie przez Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (PTT).
1949: Oficjalne uruchomienie dla polskiego ruchu turystycznego pod nową, symboliczną nazwą „Odrodzenie”.
Lata 60. i 70. XX w.: Seria przebudów zmieniających pierwotny układ sal wieloosobowych na mniejsze pokoje, co drastycznie zmniejszyło pojemność (z ok. 140 do 84 miejsc), ale podniosło standard.
2009–obecnie: Przejęcie dzierżawy przez Piotra Kaczmarka; ratowanie mocno zaniedbanego u schyłku XX wieku budynku.

4. Architektura

Projekt Herberta Erasa to mistrzostwo proporcji.

Bryła: Zwarta, ciężka, przypominająca twierdzę, zwieńczona charakterystycznym, schodkowo-piramidalnym dachem (nawiązania do ekspresjonizmu).
Materiały: Trzon z klasycznej cegły ceramicznej. Parter w całości licowany surowym granitem, wyższe kondygnacje oszalowane deskami.
Układ przestrzenny (pierwotny): Parter gospodarczy. I piętro: restauracja i dwa pokoje 12-os. II i III piętro: potężne sypialnie zbiorowe (na samym III piętrze mieściła się sala na 48 łóżek!). Po wojnie układ ten zatarto, tworząc mniejsze pokoje.

5. Katastrofy, pożary i wydarzenia nadzwyczajne

Brak udokumentowanych zniszczeń wojennych i pożarów. Główną "katastrofą" była powolna dekapitalizacja obiektu na przełomie XX i XXI wieku (brak inwestycji strukturalnych ze strony PTTK), co groziło zamknięciem schroniska ze względów sanitarnych i technicznych.

6. Znaczenie krajobrazowe i kulturowe

Z architektonicznego punktu widzenia „Odrodzenie” to jeden z najcenniejszych budynków w Karkonoszach – ikona międzywojennej architektury schroniskowej. Współcześnie zyskało na popularności dzięki popkulturze – to tu rozgrywa się akcja bestsellerowego kryminału Sławka Gortycha Schronisko, które przetrwało.

7. Zmiany funkcji obiektu

Schronisko młodzieżowe (1928–1933)
Ośrodek szkoleniowy HJ / Dom wypoczynkowy Wehrmachtu (1933–1945)
Strażnica graniczna WOP (1945–1947)
Klasyczne schronisko górskie PTTK (od 1949)

8. Najważniejsze ustalenia i korekty popularnych informacji

Fakt:

W czasie wojny schronisko było luksusowym obiektem wypoczynkowym dla nazistów.

Popularny mit:

Za czasów III Rzeszy schronisko rzekomo nosiło nazwę „Adolf-Baude” (twierdzenie z literatury naukowej, m.in. prof. Jacka Suchodolskiego).

Wyjaśnienie:

Dogłębna analiza dawnych map z lat 30. XX w. oraz źródeł topograficznych wykazuje pomyłkę badaczy. Obiekt „Adolf-Baude” faktycznie istniał, ale znajdował się po czeskiej stronie granicy (obecnie jest to ośrodek Malý Šišak). Dzisiejsze „Odrodzenie” nosiło w tym czasie nazwę „Rübezahl”.

Podsumowanie

Schronisko „Odrodzenie” to rarytas dla historyków architektury. Pod surową, wspaniale zaprojektowaną przez Erasa bryłą kryje się burzliwa historia germanizacji, nazifikacji i ostatecznie polonizacji Karkonoszy. Obiekt uniknął drastycznych przebudów zewnętrznych, dzięki czemu do dziś zachwyca oryginalnymi proporcjami z 1928 roku.

Otwórz w OpenStreetMap Mapa: OpenStreetMap. Szlaki: Waymarked Trails.

Wysokość: 1236 m n.p.m.
Miejscowość: Przesieka
Gmina: Podgórzyn
Powiat: karkonoski
Województwo: dolnośląskie
Pasmo: Karkonosze

Położenie

Obiekt stoi na zachodnim stoku Małego Szyszaka, nad Przełęczą Karkonoską, w granicach Karkonoskiego Parku Narodowego. Przy schronisku przebiega czerwony szlak grzbietowy, a od południa dochodzi droga z czeskiego Špindlerův Mlýna.

Dojazd samochodem

Od polskiej strony do schroniska dociera się pieszo z Przesieki. Od strony czeskiej można dojechać przez Špindlerův Mlýn do parkingu przy hotelu Špindlerova Bouda, około 300 m poniżej obiektu

Parking

Od polskiej strony samochód pozostawia się na parkingu w Przesiece. Od strony czeskiej parking znajduje się przy Špindlerovej Boudzie, około 300 m poniżej schroniska.

Transport publiczny

Po polskiej stronie punktem wyjścia jest Przesieka, do której należy dobrać lokalne połączenie autobusowe. Dalej prowadzi niebieski szlak o długości około 5 km. Od czeskiej strony można korzystać z połączeń do Špindlerův Mlýna i rejonu Przełęczy Karkonoskiej, zależnie od sezonu.

Dojścia i dojazdy

Przesieka Dojście piesze szlak niebieski 5 km 2 h Trudna Podejście z Przesieki na Przełęcz Karkonoską i do schroniska.
Špindlerova Bouda, parking Dojście piesze 0,3 km Łatwa droga górska Krótki odcinek od parkingu po czeskiej stronie przełęczy.

Dostępność

Od polskiej strony dostęp wymaga dwugodzinnego górskiego podejścia. Od czeskiej strony można dojechać do parkingu około 300 m poniżej obiektu, lecz ostatni odcinek prowadzi drogą górską

Bariery, których nie udało się usunąć: Od polskiej strony dostęp wyłącznie pieszo; od czeskiego parkingu pozostaje około 300 m podejścia.

Kontakt i płatności

Telefon: +48 780 152 207
E-mail: piotrkaczmarek2@op.pl

← Wróć do listy obiektów