Schronisko PTTK „Na Stogu Izerskim”

1060 m wysokość n.p.m.
Góry Izerskie pasmo
Świeradów-Zdrój gmina
lubański powiat

59-980 Świeradów Zdrój

Położenie pod szczytem Stogu Izerskiego na wysokości 1060 m
Najbardziej na zachód wysunięte schronisko po polskiej stronie Sudetów
Dostęp czerwonym szlakiem lub od górnej stacji gondoli

Schronisko PTTK „Na Stogu Izerskim”

Zlokalizowane na wysokości 1060 m n.p.m., niemal na samym zachodnim krańcu polskiej części Sudetów, w paśmie Gór Izerskich.
Obiekt jest rzadkim i doskonale zachowanym przykładem ścisłej symbiozy pomiędzy arystokracją (fundatorami), zarządem uzdrowiska a ruchem turystycznym. Stanowi architektoniczny pomnik celowego rozszerzania bazy kuracyjnej przedwojennego Świeradowa-Zdroju (Bad Flinsberg) w wyższe partie gór.

1. Położenie i charakter miejsca

Geografia i topografia: Sudety Zachodnie, Góry Izerskie (zachodni kraniec Wysokiego Grzbietu). Schronisko wzniesiono około 50 metrów poniżej wierzchołka Stogu Izerskiego (1108 m n.p.m.). Jest to najbardziej wysunięte na zachód polskie schronisko w Sudetach.
Znaczenie lokalizacji: Obiekt dominuje nad obniżeniem, w którym leżą uzdrowiska Świeradów-Zdrój i Czerniawa-Zdrój. Z potężnego tarasu roztacza się ekspozycja północna i zachodnia na Dolinę Kwisy oraz Pogórze Izerskie.
Otoczenie: Historycznie w bezpośrednim sąsiedztwie znajdowała się drewniana wieża widokowa (niezachowana). Obecnie krajobraz zdominowany jest przez górną stację nowoczesnej kolei gondolowej oraz maszt telekomunikacyjny.

2. Geneza powstania obiektu

Impuls: Rozwój uzdrowiska Bad Flinsberg u progu lat 20. XX wieku. Kuracjusze potrzebowali ambitniejszych celów spacerowych z gwarancją luksusowego wypoczynku na szczycie.
Fundatorzy i inicjatorzy: Projekt był efektem modelowego partnerstwa publiczno-prywatnego tamtych czasów. Inicjatywę wysunęło towarzystwo górskie RGV (Riesengebirgsverein), na czele z lekarzem uzdrowiskowym dr. Josefem Siebeltem. Kluczowym inwestorem był jednak potężny ród Schaffgotschów, który przekazał zarówno grunty pod budowę, jak i znaczną część funduszy.

3. Historia chronologiczna

3.1. Okres przed powstaniem schroniska

1888 / 1892: Na szczycie Stogu Izerskiego powstaje pierwsza drewniana wieża widokowa (uwaga: źródła podają rozbieżne daty wzniesienia pierwszej konstrukcji, co omówiono w sekcji 9). W 1907 r. ulega zniszczeniu, po czym zostaje odbudowana, służąc turystom przez resztę stulecia. Na szczycie brak jest w tym czasie zaplecza noclegowego.

3.2. Budowa i pierwsze lata działalności

17 września 1922: Uroczyste położenie kamienia węgielnego.
24 października 1924: Oficjalne oddanie do użytku schroniska pod nazwą Heufuderbaude. Gospodarowanie obiektem powierzono rodzinie Kober, która zarządzała nim nieprzerwanie aż do końca II wojny światowej.

3.3. Okres wojenny

W przeciwieństwie do wielu schronisk karkonoskich, które militaryzowano, Heufuderbaude funkcjonowało nieprzerwanie przez cały okres II wojny światowej, obsługując ruch turystyczny i kuracyjny, który w bezpiecznych, oddalonych od frontu Sudetach trwał niemal do 1945 roku.

3.4. Okres powojenny

1945: Po przejściu frontu budynek zajmują Wojska Ochrony Pogranicza (WOP), tworząc tu strażnicę z racji bliskości nowej, niestrzeżonej wcześniej granicy polsko-czechosłowackiej.
Koniec lat 40. XX w.: Obiekt zostaje przywrócony turystyce. Przez krótki czas nosi imię poety Jana Kasprowicza (nazwa ta jednak nie przyjmuje się w środowisku turystycznym).
2000: Rozbiórka historycznej, drewnianej wieży widokowej na szczycie z powodu fatalnego stanu technicznego (pozostawiono jedynie fundamenty).
2008: Uruchomienie kolei gondolowej na Stóg Izerski drastycznie zmienia charakter obiektu, zamieniając go z odizolowanego schroniska górskiego w masowy obiekt spacerowo-gastronomiczny.
2019: Kryzys wizerunkowy – przedostatnie miejsce w ogólnopolskim rankingu schronisk magazynu „n.p.m.”.

4. Architektura

Budynek to rzadki w tej części gór przykład regionalnego budownictwa, czerpiącego z tradycji zarówno śląskich, jak i łużyckich.

Konstrukcja: Piętrowa bryła o konstrukcji murowano-drewnianej. Parter otynkowany, piętro szalowane deskami w sposób charakterystyczny dla lokalnych chat przysłupowych (choć bez pełnego systemu przysłupów).
Dach: Stromy, dwuspadowy, pierwotnie dostosowany do trudnych warunków śnieżnych, obecnie pokryty blachą.
Układ przestrzenny: Serce budynku stanowi reprezentacyjna sala kominkowa i obszerna jadalnia. Od strony północno-zachodniej zlokalizowano rozległy taras widokowy. Pierwotnie obiekt oferował 30 miejsc noclegowych.

5. Katastrofy, pożary i wydarzenia nadzwyczajne

Główny budynek schroniska ocalał ze wszystkich zawirowań wojennych i nigdy nie uległ spaleniu. "Katastrofą" budowlaną w otoczeniu schroniska była utrata w 2000 roku historycznej, drewnianej wieży widokowej, która przez ponad wiek stanowiła integralny element krajobrazu Stogu Izerskiego.

6. Znaczenie krajobrazowe i kulturowe

Z architektonicznego punktu widzenia „Na Stogu Izerskim” to budynek wybitny – zachował niemal niezmienioną, oryginalną bryłę z lat 20. XX wieku, skutecznie opierając się powojennym, utylitarnym przebudowom. Krajobrazowo stanowi dominantę północnego skraju Gór Izerskich, będąc tradycyjnym zwieńczeniem osi widokowej z deptaka w Świeradowie-Zdroju.

7. Zmiany funkcji obiektu

1924–1945: Schronisko turystyczne i obiekt kuracyjny (Heufuderbaude).
Po 1945: Wojskowa strażnica (WOP).
Od lat 50. XX w.: Klasyczne schronisko górskie PTTK, obecnie funkcjonujące również jako zaplecze gastronomiczne dla turystów wjeżdżających gondolą.

8. Najważniejsze ustalenia i korekty popularnych informacji

Fakt:

Schronisko nigdy nie znajdowało się na Głównym Szlaku Sudeckim (GSS omija sam szczyt Stogu, przechodząc nieco niżej), choć leży w jego bezpośrednim sąsiedztwie.

Rozbieżność w źródłach:

Data powstania pierwszej wieży widokowej na szczycie.

Źródło A: 1888 r.

Źródło B: 1892 r.

Wyjaśnienie:

Rozbieżność ta często pojawia się w literaturze popularnej. Z analizy dokumentów dawnego Riesengebirgsverein wynika, że 1888 to rok zawiązania się pierwszych komitetów i pomysłów na udostępnienie szczytu, natomiast fizyczna realizacja i oddanie konstrukcji do użytku nastąpiło w roku 1892.

Popularny mit:

Wieża widokowa na pobliskim czeskim Smreku to historyczny odpowiednik polskiej wieży ze Stogu Izerskiego.

Wyjaśnienie:

Obecna wieża na Smreku to nowoczesna konstrukcja stalowa oddana do użytku w 2003 roku. Choć nawiązuje do tradycji dawnych wież granicznych, nie jest obiektem historycznym (dawna drewniana wieża na Smreku z 1892 r. zawaliła się w latach 50. XX w.).

Podsumowanie

Schronisko PTTK „Na Stogu Izerskim” to absolutna perła przedwojennej architektury sudeckiej. Jako jeden z nielicznych obiektów tego typu przetrwało ono burzliwe stulecie bez szpecących przebudów i pożarów. Choć budowa kolei gondolowej zmieniła specyfikę tego miejsca na bardziej masową, sam budynek pozostaje niezwykle cennym świadectwem rozmachu, z jakim niemiecka arystokracja i organizacje turystyczne planowały rozwój infrastruktury rekreacyjnej w paśmie Gór Izerskich.

Otwórz w OpenStreetMap Mapa: OpenStreetMap. Szlaki: Waymarked Trails.

Wysokość: 1060 m n.p.m.
Miejscowość: Świeradów-Zdrój
Gmina: Świeradów-Zdrój
Powiat: lubański
Województwo: dolnośląskie
Pasmo: Góry Izerskie

Położenie

Schronisko stoi pod szczytem Stogu Izerskiego, w zachodniej części Wysokiego Grzbietu Gór Izerskich. Leży przy czerwonym szlaku ze Świeradowa-Zdroju w stronę Hali Izerskiej i przy trasach prowadzących do granicy na Smreku.

Dojazd samochodem

Ogólnodostępny dojazd samochodem kończy się w Świeradowie-Zdroju. Dalej należy iść czerwonym szlakiem albo skorzystać z kolei gondolowej i dojść od jej górnej stacji; bezpośrednia droga do schroniska nie jest zwykłym dojazdem turystycznym.

Parking

Parkingi dla turystów znajdują się w Świeradowie-Zdroju, przede wszystkim w rejonie dolnej stacji kolei gondolowej.

Transport publiczny

Do Świeradowa-Zdroju docierają połączenia autobusowe i kolejowe. Od miasta do schroniska prowadzi czerwony szlak, a alternatywą jest kolej gondolowa; rozkłady obu środków transportu trzeba sprawdzić przed wyjazdem.

Dojścia i dojazdy

Świeradów-Zdrój Dojście piesze szlak czerwony 2 h Umiarkowana Podejście ze Świeradowa-Zdroju na zachodnią część Wysokiego Grzbietu.
Górna stacja kolei gondolowej na Stóg Izerski Dojście piesze Łatwa górska droga Krótki wariant po wjeździe koleją gondolową.

Dostępność

Dostęp można skrócić, korzystając z kolei gondolowej, lecz ostatni odcinek nadal prowadzi górską drogą.

Bariery, których nie udało się usunąć: Ostatni odcinek prowadzi górską drogą

Kontakt i płatności

Telefon: +48 601 974 896, +48 667 995 462
E-mail: stogizerski@op.pl

← Wróć do listy obiektów